تصور کنید دندانی دارید که ظاهری سالم دارد، اما با یک جرعه چای داغ یا بستنی، دنیایی از درد به جانتان میافتد. یا شاید بعد از یک درمان دندانپزشکی، بخشی از لب یا زبانتان بیحس مانده باشد. اینها ممکن است نشانههای یک آسیب به عصب دندان باشند؛ وضعیتی که اگر به موقع تشخیص و درمان نشود، میتواند عواقب جدی و دائمی داشته باشد. من، دکتر آرش گلستانه، در این مقاله توضیح میدهم که، اگر عصب دندان آسیب ببیند چه میشود؟ علائم هشدار چیست و مهمتر از همه، راههای نجات آن کدام است.
فهرست مطالب
عصب دندان چیست و چرا آسیب به آن جدی است؟
دندان یک بافت زنده است. درون هر دندان، اتاقکی پر از عروق خونی و اعصاب وجود دارد که به آن پالپ میگوییم. این عصب، نقش حسگر دما، فشار و درد را دارد و همچنین در تغذیه و هیدراته نگه داشتن بافت دندان نقش ایفا میکند. آسیب دیدن عصب دندان به معنای مختل شدن این عملکردهای حیاتی است.
انواع آسیب به عصب دندان
آسیب به عصب دندان میتواند به دو شکل کلی رخ دهد:
- آسیب برگشتپذیر (Reversible Pulpitis): در این حالت، عصب ملتهب شده اما قابلیت ترمیم خود را دارد. درد معمولاً کوتاهمدت و با محرک (مثلاً سرما) است و با برداشتن محرک، درد از بین میرود.
- آسیب برگشتناپذیر (Irreversible Pulpitis): التهاب و آسیب به عصب آنقدر گسترده است که بافت عصبی نمیتواند خود را ترمیم کند. درد ممکن است خودبهخودی، ضرباندار، شبانه و تشدیدشونده با گرما باشد. عدم درمان به موقع، منجر به مرگ کامل عصب (نکروز) و گسترش عفونت به استخوان دور ریشه میشود.
اگر عصب دندان آسیب ببیند چه می شود؟
اگر عصب دندان آسیب ببیند، وضعیت بر اساس شدت آسیب متفاوت است:
1. آسیب خفیف (التهاب برگشتپذیر)
- دندان به سرما یا شیرینی حساس میشود.
- درد با برداشتن محرک (مثلاً پس از خوردن بستنی) سریعاً از بین میرود.
- در این مرحله، عصب معمولاً با درمان ساده (مثل پرکردگی) قابل نجات است.
2. آسیب شدید (التهاب برگشتناپذیر)
- درد خودبهخودی (بدون تحریک) شروع میشود، اغلب شبانه یا ضرباندار.
- درد با گرما تشدید و با سرما کمی آرام میشود.
- اگر درمان نشود، عصب میمیرد (نکروز).
3. مرگ عصب (نکروز) و عفونت
- درد ممکن است موقتاً کاهش یابد (چون عصب دیگر زنده نیست).
- عفونت به انتهای ریشه گسترش مییابد و باعث آبسه، تورم لثه/صورت، ایجاد جوش چرکی روی لثه و حتی کیست میشود.
در نهایت، اگر درمان ریشه (عصبکشی) انجام نشود، احتمال از دست دادن دندان وجود دارد. پس در صورت مشاهده درد خودبهخودی، طولانیمدت یا شبانه، حتماً به دندانپزشک مراجعه کنید تا با درمان ریشه، دندان نجات یابد.
مهمترین دلایل آسیب به عصب دندان چه شکلی است؟
آسیب دیدن عصب دندان ممکن است بخاطر وجود دلایل زیر باشد:
- پوسیدگی عمیق: شایعترین دلیل عصب آسیب دیده دندان. با پیشروی پوسیدگی به سمت پالپ، باکتریها سبب التهاب و عفونت عصب میشوند.
- ضربه به دندان: شکستگی دندان، دررفتگی یا حتی ضربههای مکرر ناشی از دندانقروچه (بروکسیسم).
- درمانهای دندانپزشکی گسترده: پرکردگیهای عمیق، ترمیمهای نزدیک به عصب یا آمادهسازی دندان برای روکش.
- جراحی دندان: به ویژه آسیب به عصب دندان عقل در جراحیهای پیچیده که نزدیک به کانال عصبی است.
عوارض آسیب به عصب دندان
عوارض ناشی از بیتوجهی به آسیب دیدن عصب دندان میتواند جبران ناپذیر باشد. عوارض آسیب به عصب دندان میتواند شامل موارد زیر باشد:
- آبسه دندان: عفونت موضعی چرکی که میتواند درد و تورم شدید ایجاد کند.
- سلولیتیس: گسترش عفونت به بافتهای نرم صورت و فک که یک موقعیت اورژانسی پزشکی است.
- کیست دندانی: تشکیل یک کیست در استخوان فک در انتهای ریشه دندان عفونی.
- از دست دادن دندان: در نهایت، دندان غیرقابل نگهداری شده و نیاز به کشیدن پیدا میکند.
- آسیب عصبی دائمی: در موارد آسیب به عصب در جراحی دندان عقل، ممکن است بیحسی، گزگز یا درد نوروپاتیک بخشی از لب، زبان یا چانه به صورت دائمی باقی بماند.
چگونه از آسیب به عصب دندان پیشگیری کنیم؟
- رعایت بهداشت بینقص: مسواک، نخ دندان و چکاپ منظم.
- درمان پوسیدگیها در مراحل اولیه.
- استفاده از محافظ شبانه (نایت گارد) در صورت داشتن دندانقروچه.
- محافظت از دندان در ورزشهای پربرخورد.
- انتخاب دندانپزشک مجرب و با تجربه برای درمانهای پیچیده و جراحیها به ویژه جراحی دندان عقل، برای به حداقل رساندن خطر آسیب به عصب در جراحی دندان عقل.
آسیب به عصب در جراحی دندان عقل
آسیب به عصب دندان عقل در حین جراحی تقریبا شایع است. این یک عارضه نادر اما شناختهشده است، به ویژه برای دندانهای عقل فک پایین که ریشههای آنها نزدیک به کانال عصبی است. یک جراح مجرب با بررسی سیتی اسکن و تکنیک مناسب، این خطر را به حداقل میرساند. دکتر آرش گلستانه بهترین جراح دندان عقل در اصفهان تجربه بالایی در زمینه جراحی دندان عقل با کمترین عوارض دارند.
علائم آسیب دیدن عصب دندان
بدن شما همیشه هشدار میدهد. شناخت علائم آسیب به عصب دندان کلید اقدام به موقع است. در ادامه دکتر آرش گلستانه فوق تخصص جراحی فک و صورت اصفهان، علائم آسیب دیدن عصب دندان در مراحل مختلف را شرح دادهاند:
- حساسیت طولانی به سرما و گرما: بیش از چند ثانیه ادامه دارد.
- درد خودبهخودی: دردی که ناگهان و بدون محرک واضح شروع میشود.
- درد ضرباندار یا شبانه: دردی که با ضربان قلب هماهنگ است یا شما را از خواب بیدار میکند.
- تغییر رنگ دندان: دندان به رنگ خاکستری یا صورتی تیره درمیآید که نشانه مردن عصب داخل آن است.
- تورم لثه، صورت یا فک: نشانه گسترش عفونت از نوک ریشه دندان.
- ایجاد جوش یا فیستول روی لثه: مسیر خروج چرک از عفونت انتهای ریشه.
- بیحسی یا گزگز پس از درمان یا ضربه: این یک علامت بسیار مهم، به ویژه پس از آسیب به عصب در جراحی دندان عقل یا ضربات شدید است.
| علائم | احتمال نوع آسیب | اقدام لازم |
|---|---|---|
| حساسیت کوتاه به سرما | آسیب برگشتپذیر یا حساسیت طبیعی | معاینه دندانپزشکی |
| درد طولانی به گرما، درد شبانه | آسیب برگشتناپذیر به عصب | مراجعه فوری دندانپزشک |
| تورم، جوش روی لثه، تغییر رنگ دندان | مرگ عصب (نکروز) و عفونت انتهای ریشه | درمان ریشه (عصبکشی) یا مشاوره فوری |
| بیحسی لب و زبان پس از جراحی | آسیب به عصب دندان عقل یا عصب حسی فک | مراجعه به جراح فک و صورت یا متخصص درمان ریشه |
درمان عصب آسیب دیده دندان
خبر خوب این است که برای عصب آسیب دیده دندان راهکارهای مؤثری وجود دارد. انتخاب روش به نوع و شدت آسیب بستگی دارد. راههای نجات عصب آسیب دیده دندان عبارت است از:
1. درمان محافظهکارانه (برای آسیبهای برگشتپذیر)
اگر التهاب خفیف باشد، ممکن است با برداشتن محرک (پوسیدگی) و قرار دادن یک لایه محافظ (لاینر) در زیر پرکردگی، به عصب فرصت ترمیم داده شود.
2. درمان ریشه (عصبکشی یا اندودنتیکس)
این اصلیترین و مؤثرترین روش درمان عصب آسیب دیده دندان در موارد برگشتناپذیر است. در این روش:
- بافت عصبی عفونی یا مرده از داخل تاج و ریشه دندان خارج میشود.
- کانالهای ریشه به دقت تمیز، شکلدهی و ضدعفونی میشوند.
- فضای خالی با مواد مخصوص پر میشود تا از ورود مجدد باکتری جلوگیری شود.
- در نهایت، تاج دندان با پرکردگی یا روکش محافظت میشود.
3. درمانهای تخصصی برای آسیبهای ناشی از جراحی
در موارد آسیب به عصب دندان عقل یا ضربات شدید که منجر به بیحسی شده، ممکن است نیاز به اقدامات تخصصیتری باشد:
- داروهای ضدالتهاب: برای کاهش تورم و فشار روی عصب.
- ویتامینهای گروه B: برای حمایت از ترمیم عصبی.
- مشاوره با متخصص درمان ریشه (اندودنتیست) یا جراح فک و صورت: برای ارزیابی دقیق و احتمالاً انجام عمل میکروجراحی (میکروسکوپی) برای آزاد کردن یا ترمیم عصب آسیبدیده.
در نتیجه، در رابطه با عصب آسیب دیده دندان، گوش به زنگ باشید و فرصت را از دست ندهید!
عصب آسیب دیده دندان یک وضعیت اورژانسی دندانپزشکی است که درد، تنها یکی از علائم آن است. آگاهی از علائم آسیب دیدن عصب دندان از حساسیت غیرعادی تا بیحسی، میتواند نقش تعیینکنندهای در سرنوشت دندان و سلامت عمومی شما داشته باشد. به یاد داشته باشید که درمان زودهنگام، همواره سادهتر، کمهزینهتر و با پیشآگهی بهتری همراه است. اگر کوچکترین نشانهای از آسیب به عصب دندان در خود مشاهده کردید، با یک دندانپزشک معتمد مشورت کنید. دندانهای شما سرمایهای ارزشمند هستند؛ با مراقبت به موقع، میتوانید آنها را برای یک عمر حفظ کنید.
